Delft was in de negentiende eeuw een mannenbolwerk: militaire werkplaatsen, een garnizoen soldaten, technische studenten en steeds meer fabrieksarbeiders. Toch is de sociale geschiedenis van de stad niet te schrijven zonder een aantal zeer sterke dames te noemen.
De eerste studentenhuisvesting van Nederland stond in Delft voor studenten van de Technische Hogeschool. De barakken die hier in 1949 verrezen, werden door de ingenieurs in spe zelf in elkaar gezet. De lang verwachte woningen stonden op een stuk grond genaamd het Duyvelsgat. Tegenwoordig van de Delftse kaart gehaald, toen liefkozend als naam voor de studentenhuisvesting gebruikt. De woningnood was immers hoog, studenten woonden maar wat graag in zo’n duivelse barak.
Burgemeester Van Baren wond er in de jaren ’20 en ’30 geen doekjes om. Er werd te veel gedronken in Delft, en hij vond het ook maar niets dat er geen dansbepalingen voor de stad waren. Met al die nieuwe “seksueel getinte paardansen” zou het snel uit de hand kunnen lopen. In de gemeenteraad maakte hij zich hard voor nieuwe wetten: minder drankvergunningen, strengere dansbepalingen en – als het even kon – geen activiteiten meer die de zondagsrust konden verstoren. Delft wees voortaan moreel de weg. In Delft op Zondag (oei!) een blog over deze strikte zedenprediker.
De Indonesische Archipel sprak in de negentiende eeuw schande over het monopolie dat Delft bezat op de Indische ambtenarenopleiding, een onderdeel van de Koninklijke Akademie. De Akademie stond niet al te best bekend en toch moesten jongemannen die carrière wilden maken in Nederlands-Indie allemaal in Delft naar school. Ook als ze al op Java of Sumatra woonden. Delft raakte het monopolie kwijt, maar revancheerde zich. De stad richtte in 1864 een nieuwe Indische Instelling op, beter en succesvoller dan de Akademie. Toen de studentenstroom echter opdroogde, trok de gemeente de stekker uit de Indische Instelling. Weer sprak men er schande van, nu over het staken van de opleiding. Lees hierover in Delft op Zondag.
Honderden Belgische vluchtelingen kwamen na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 in Delft aan. De Delftenaren werkten samen om hen onderdak te verlenen. De ellende van de Belgen verbroederde. Dat veranderde toen zij voor het merendeel weer naar Antwerpen terugkeerden, maar voor een klein deel in de stad bleven. De burgemeester wilde hen doorsturen naar vluchtelingenkampen, het hulpcomité wilde hen in Delft houden. In Delft op Zondag is te lezen hoe de Delftenaren deze ruzie wisten op te lossen.
Met de democratisering van het onderwijs rond 1900 duiken er soms onverwachte problemen op. De komst van vele nieuwe studenten naar de Polytechnische School zorgt voor de opkomst van een tweede studentenvereniging. Dat valt bij de leden van de eerste – en lange tijd de enige – vereniging niet altijd in even goede aarde. Het Delfts Studenten Corps en de Delftse Studenten Bond vechten die strijd soms zelfs in de collegebanken uit. In de Delft op Zondag het verslag.
Delft is tegenwoordig een toeristische trekpleister. In de negentiende eeuw was dit absoluut niet het geval. De stad stond bekend als stil en saai, het Prinsenhof werd gebruikt als kazerne en de grachten stonken een uur in de wind. Verfraaiings Vereeniging Delfia probeerde vanaf 1897 het negatieve beeld van de stad bij te stellen. In Delft op Zondag een korte geschiedenis van deze voorloper van de VVV.
Op woensdag 14 mei vond een inspirerende bijeenkomst plaats van de Stichting Geschiedschrijving Delft. Gerrit Verhoeven vertelde over de Delftse invloedssfeer, die in hoogtijdagen reikte van Delfshaven tot de Leidschendam. Ingrid van der Vlis beschreef de lotgevallen van Belgische vluchtelingen in Delft tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hun opvang leidde tot geruzie over wie er in de stad aan de touwtjes trok, het gemeentebestuur of de nijverheid?
Op woensdag 16 april geeft Ingrid van der Vlis een lezing over Delft in de 19e en 20ste eeuw bij uitvaartvereniging De Laatste Eer. De uitvaartvereniging werd in 1931 als corporatie opgericht en is dit in de basis nog steeds. De Laatste Eer is een van de sponsors van het stadsgeschiedenisproject.
Woensdag 16 april 2014, 20.00 uur, De Laatste Eer
Delft in de 19e en 20e eeuw: Stad van techniek, toerisme en industrie.
In het juninummer van Musis een artikel over de VOC-haven van Delft, op vijftien kilometer van de stad. De haven bracht Delft de nodige rijkdom, maar bleek ook lastig op afstand te besturen. De nederzetting verwierf aan het begin van de 19e eeuw zelfstandigheid, maar werd in 1886 zonder veel ophef geannexeerd door het almaar uitdijende Rotterdam.
